Tết của các dân tộc thiểu số



Năm cũ qua đi, năm mới lại đến, mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có cách đón Tết độc đáo của riêng mình. Ngoài việc quây quần bên gia đình hãy xem các dân tộc trên đất nước ta sẽ làm gì để đón tết âm lịch.

Tết của người Khmer

Người Khmer sống chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long, tập trung nhiều ở Trà Vinh, Sóc Trăng. Trong năm, người Khmer có nhiều lễ hội, trong đó Chol Chnam Thmay là lễ mừng năm mới theo lịch cổ truyền của người Khmer. Tuy nhiên, tại nhiều tỉnh thành ở Đồng bằng sông Cửu Long, do quá trình sống đan xen, cộng cư lâu đời với người Kinh, người Hoa hoặc do mối quan hệ mang tính ràng buộc trong hôn nhân nên nhiều hộ đồng bào Khmer cũng tổ chức "Ăn Tết Nguyên đán". Gần đến ngày Tết, bà con lại sửa sang, dọn dẹp nhà cửa, mua sắm lễ vật, quần áo chuẩn bị đón năm mới. Trẻ nhỏ háo hức chờ đón người lớn lì xì. Khi kim đồng hồ điểm đúng không giờ, người lớn tuổi trong gia đình thắp nhang, nến lên bàn thờ như một sự tri ân đối với bề trên, cũng như cầu xin Thần, Phật, những người đã khuất ban phép lành cho gia đình, dòng tộc. Ở một số chùa còn tổ chức các hoạt động văn nghệ góp phần làm cho không khí Tết thêm rộn ràng.




Tết của người Chăm

Bình Thuận, Ninh Thuận và An Giang là những nơi tập trung đông cộng đồng người Chăm ở Việt Nam. Một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của dân tộc này là tháp Chăm. Đây cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của họ, trong đó có hai lễ lớn nhất được coi như Tết là Păng-Katê và Păng-Chabư. Tết Nguyên đán tuy không phải Tết truyền thống của đồng bào Chăm , nhưng từ lâu vào những ngày cận Tết, gia đình nào cũng náo nức tập trung trang hoàng nhà cửa, đường làng được mắc đèn kết hoa rực rỡ sắc màu. Trong mỗi gia đình, các thành viên quây quần bên nhau cùng tham gia làm các loại bánh, các món ẩm thực đặc trưng truyền thống để đón Tết. Tết Nguyên đán trong mâm cỗ của người Chăm Phũm Soài, bao giờ cũng có những món ngon đặc sản truyền thống như cà ri, cà púa, phú ku hay còn gọi là tung lò mò và cơm nị…




Tết của người Êđê

Cách đây nhiều năm, tết Nguyên Đán vẫn còn là một điều mới lạ với đồng bào dân tộc Êđê ở Tây Nguyên, nhưng ngày nay bà con đã cùng hòa chung niềm vui đón Tết cổ truyền với toàn dân tộc. Theo phong tục truyền thống, người Êđê ăn Tết vào thời điểm giao thoa giữa hai mùa mưa và khô. Đây là lúc để cúng tế tạ ơn thần linh đã cho mùa màng bội thu và cầu cho vụ mùa mới mưa thuận gió hòa, lúa thóc đầy kho. Với người Êđê, trong những ngày đầu năm mới họ sẽ đi đến thăm người thân, bạn bè. Khi đi, họ mang theo 1 con gà, thịt lợn làm quà Tết. Đặc biệt là họ đến với những người trong năm qua có ấn tượng không tốt với mình để mong hâm nóng lại tình làng nghĩa xóm. Những ngày trước Tết, thanh niên lên rẫy lấy lá chuối, dây lạc; phụ nữ ở nhà chuẩn bị nếp, nhân đậu xanh, thịt mỡ để gói bánh Tét. Cả gia đình quây quần gói và nấu bánh bên bếp lửa. Bánh Tét, dưa món củ kiệu cũng là món ăn đặc trưng trong những ngày Tết của đồng bào bên cạnh ché rượu cần. Bánh mứt được chuẩn bị để tiếp khách trong những ngày Tết.




Tết của người Cơ Tu

Người Cơ Tu thường ăn Tết sau vụ thu hoạch, họ mở hội vui chơi trong ngày lễ cúng thần lúa gọi là Tết Progiêrâm, đây là lễ lớn nhất trong năm. Trước Tết một tuần, dân làng thường tổ chức đi bắt cá tập thể ở những con sông lớn. Họ ngâm các loại trái, vỏ, rễ cây làm cho cá bị say tự động nổi lên mặt nước rồi tha hồ bắt. Thực phẩm của người Cơ Tu trong ngày Tết chủ yếu là món ăn do đồng bào tự tay làm ra như nếp, lúa, sắn, ngô. Rượu cần và rượu tà vạt là thứ không thể thiếu trong ngày Tết của họ. Ngoài việc ủ rượu, phụ nữ Cơ Tu còn lo giã nếp, hái lá đốt để làm bánh sừng trâu, nấu nhiều cơm lam để ăn và đãi khách.




Tết của người H'Mông

Người H'mông tập trung sinh sống ở các tỉnh miền núi phía bắc như Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu... Họ ăn Tết năm mới truyền thống từ đầu tháng 12 âm lịch, thường sớm hơn Tết Nguyên đán một tháng theo cách tính lịch cổ truyền của người H'mông, phù hợp với nông lịch truyền thống. Ba ngày đầu năm mới là những ngày Tết chính, bếp luôn được giữ đỏ lửa. Vào tháng cuối năm, khi hoa đào, hoa mận nở tưng bừng khắp núi rừng thì cũng là lúc không khí Tết như đã len lỏi vào từng nhà trong bản của người H’Mông. Tết Nguyên đán của người H'Mông gọi là Naox-Cha. Trong dịp này, ngoài một con lợn béo được chuẩn bị sẵn ra, người ta còn làm bánh bằng bột nếp, bánh chưng ít khi dùng… Tết của người Mông thường tổ chức giữa mùa đông giá rét, trước hay sau Tết dương lịch chỉ có mấy ngày. Đêm giao thừa các gia đình thường cử con trai đi “mở nước”, tức là đi lấy nước ngoài sông suối đem về nhà cúng tổ tiên. Mùng một Tết, người phụ nữ trong gia đình có thể dậy muộn nhưng không nên đi xông nhà, nếu vào nhà người khác phải vào bằng cửa phụ. Người Mông coi trọng lửa và luôn đỏ bếp trong những ngày Tết. Họ không ưa thích những ai thổi vào bếp nhà mình bởi theo họ nếu có người thổi vào bếp hoặc làm tắt lửa thì năm tới cả gia đình họ sẽ gặp sóng gió, không may mắn.




Tết của người Thái

Người thái rất chú trọng lễ nghi đón tết, mâm cơm của họ bắt buộc phải có các món như cơm mới, cá đồ, cá chua, cơm đồ xôi trộn con cá, chuột khô, thịt hươu, nai khô, cơm cốm, măng khô,… mới gọi là tết. Họ cúng tổ tiên từ ngày 25 tháng chạp tới mùng 5 tết của năm sau đặc biệt Bánh chưng được gói thành hai loại đen và trắng. Thông thường khi làm bánh họ thường cho thêm ít vừng xay nhuyễn để tăng mùi vị. còn một điểm nổi bật là họ hay đi lấy nước suối vào ngày mồng một vì theo cha ông nước mang lại may mắn, sự sống.. cũng giống như người Kinh người Thái kiêng mùng 1 không được cãi nhau, không được nói to, không uống nhiều rượu, không được quét nhà. Mùng 1 chỉ vui vẻ, không được khóc,… thì cả năm mới suôn sẻ làm ăn.




Tết của người Mường

Tết nguyên đán là tết to nhất, quan trọng nhất với người Mường, vào những ngày cuối năm họ làm Tết bằng những mâm cơm cúng tổ tiên, thần thánh, sự mời mọc diễn ra liên tục suốt cả bữa cỗ, gần như là mỗi lần gắp là một câu hát thường dang, bọ mẹng, hát ví, mo, kể chuyện tình… làm bữa ăn thêm hoan hỉ, đem lại niềm vui cho các thành viên trong gia đình. Như những người miền xuôi, tập tục cúng cha mẹ, ông bà, tổ tiên luôn được chú trọng và thiêng liêng, theo họ ông bà sẽ về ăn tết cùng, chủ yếu là làm nông nên tục lệ là cho trâu ăn vào sáng ngày đầu năm mới, Trong những ngày Tết, người Mường còn có một phong tục đặc sắc mà họ lưu giữ được là hát sắc bùa. Đây là một thể loại hát chúc tụng năm mới. Ngày mùng 1, mùng 2, trẻ con Mường dắt nhau đi hàng đàn, đánh cồng rộn ràng, miệng hát sắc bùa. Đi qua nhà nào thì nhà ấy mở cửa cho trẻ ít tiền hoặc bánh. Trong ngày xuân, hội cồng Mường là hội không thể thiếu.




Tết của người Nùng

Người H'mông tập trung sinh sống ở các tỉnh miền núi phía bắc như Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu... Họ ăn Tết năm mới truyền thống từ đầu tháng 12 âm lịch, thường sớm hơn Tết Nguyên đán một tháng theo cách tính lịch cổ truyền của người H'mông, phù hợp với nông lịch truyền thống. Ba ngày đầu năm mới là những ngày Tết chính, bếp luôn được giữ đỏ lửa. Mâm lễ cúng tổ tiên đêm 30 Tết cũng như trong bữa cơm Tết của người Nùng là món thịt gà sống thiến. Sáng mồng một, người con rể phải đi lễ bố mẹ vợ một đôi gà sống thiến. Hai món nữa không thể thiếu đối với Tết của bà con dân tộc Nùng là bánh khảo, xôi ngũ sắc (vàng, trắng, hai sắc của đỏ gấc, đen). Từ ngày 28 và 29 tháng Chạp, người Nùng đã nghỉ ngơi, vệ sinh nhà cửa, cọ rửa đồ nông cụ, dán giấy đỏ cúng hồn các vật dụng lao động; trước cửa treo câu đối Tết viết bằng chữ Nôm Nùng… Các trò chơi phổ biến trong ngày Tết của người Nùng là ném còn, đá cầu, hát đối nam nữ, đánh võ cổ truyền, đánh gậy; trẻ con chơi quay, múa sư tử…




Tết của người Dao đỏ

Vốn có bản sắc văn hóa riêng biệt và độc đáo, nên Tết của người Dao đỏ cũng mang nhiều nét đặc trưng cho đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc mình. Đến nay, dù đời sống đã phát triển hơn về mọi mặt, song đồng bào người Dao đỏ vẫn giữ được những phong tục đón Tết truyền thống. Cũng giống như người Kinh và nhiều dân tộc khác, người Dao đón Tết cổ truyền theo lịch âm. Khoảng ngày 20 tháng Chạp, hầu hết các gia đình đều gác lại công việc làm ăn để chuẩn bị đón Tết. Người Dao đỏ cũng có tục cúng ông Công, ông Táo như người Kinh, nhưng họ không cúng vào ngày 23 tháng Chạp mà làm chung với lễ cúng tất niên. Trong mâm cỗ, ngoài bánh chưng, loại bánh gù đặc trưng của người Dao, thịt lợn, thịt gà, rượu, thường có thêm đĩa bánh dày hoặc bánh nếp gói trong lá chít. Người Dao đỏ không tự làm lễ mà mời thầy cúng hoặc những người lớn tuổi có uy tín trong cộng đồng. Trước sự có mặt đông đủ của mọi thành viên trong gia đình, thầy cúng thay mặt gia chủ làm lễ cúng giải hạn, để xua đi tất cả những điều rủi ro, không may mắn trong năm cũ. Và mời “ma nhà”, gồm có ông bà, tổ tiên và những người đã khuất, về ăn Tết, cầu xin sức khỏe, may mắn và sự bình an cho tất cả mọi người, xin cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, trâu bò lợn gà khỏe mạnh.