NĂM HỢI NÓI CHUYỆN HEO



Năm 2019 là năm Kỷ hợi, năm con heo, xin được nói chuyện về heo.

* Con Heo trong âm lịch
Theo Âm lịch thì năm sắp đến (2019) là năm Kỷ Hợi. Heo là con vật được xếp cuối cùng trong Thập Nhị Chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, và Hợi). Tương truyền, ngày xưa Ngọc Hoàng mở đại hội và triệu tập tất cả các loài vật, nhưng chỉ có 12 con vật như có tên trong Thập nhị chi đến phó hội. Con chuột (tý) là con vật đến phó hội sớm nhất nên đứng đầu bảng Địa Chi và con heo (hợi) có lẽ vì ủn ỉn, chậm chạp nên đến sau cùng nên đứng cuối bảng.
Theo tử vi Trung Hoa, trong 12 con giáp, thì lợn tượng trưng cho sự giàu có vì loài lợn rừng thường làm hang trong những khu rừng rậm rạp. Người có tuổi Hợi là người lạc quan, nhàn hạ, không phải vội vã. Ít khi phải lo lắng về tiền bạc. Có thể là người không giầu có nhưng luôn luôn sống bằng lòng với những gì mình đang có, không bon chen mặc dù thực chất họ có rất nhiều nghị lực. Người tuổi Hợi rất hào hiệp, ga lăng, tốt bụng và dũng cảm nhưng thường rất bướng bỉnh, nóng tính nhưng siêng năng và chịu lắng nghe. Người tuổi Hợi rất thông minh nhưng phần lớn bị người khác hiểu lầm là hơi chậm hiểu. Trong trường hợp lâm vào cảnh khó khăn, cảnh khó xử, người tuổi Hợi mới có dịp chứng tỏ cho mọi người thấy cái tài xử lý độc đáo của mình. Người tuổi Hợi thường là người quyết tâm và ít chịu lệ thuộc vào người khác. Vì bản chất vui vẻ hòa nhã, thành thực, người tuổi Hợi là người bạn tốt có thể tin cậy được trong lúc lâm nguy. Về tình yêu, người tuổi Hợi được người khác yêu rất mau chóng vì người tuổi Hợi hiểu rất rõ ràng các phản ứng và ý muốn của đối tượng! Người tuổi Hợi không bao giờ phải lo là mình sẽ bị cô độc, ế chồng hay ế vợ!
Những nhân vật nổi tiếng sinh vào năm Hợi có thể kể: Lucille Ball, Humphrey Bogart, Hillary Rodham Clinton, Wolfgang Amadeus Mozart, Ernest Hemingway, Alfred Hitchcock, Mahalia Jackson, David Letterman, và Arnold Schwarzenegger. Bạn có biết cựu Tổng Thống Đài Loan Tưởng Giới Thạch, Thủ Tướng Tân Gia Ba Lý Quang Diệu, và cựu Thống Đốc California, USA Arnold Schwarzenegger có cái gì giống nhau không? Không phải là họ đều làm quan lớn, mà cả 3 người đều tuổi Hợi. Thật lý thú.

* Dòng họ nhà heo theo khoa học
Về nguồn gốc của heo, theo tự điển các động vật (Das grosse tier lexikon nhà xuất bản Dorling Kindersly), thời tiền sử, heo rừng bị con người bắt về nuôi thuần hoá tên khoa học (Sus scrofa domesticus hay sus domesticus).
Năm 1830 lần đầu tiên ở tiểu bang Ohio nhờ khí hậu ấm, phôi giống loại heo Yorshi từ Anh quốc và Landrassen ra loại heo lớn trung bình, lông dài và da đều trắng lấy tên US Yorshire. Đến năm 1895 cũng tại Hoa Kỳ, phôi giống heo với Đan Mạch thành công ra loại heo màu trắng, thân hình dài, tai lớn, thịt có phẩm chất ngon.
Ở Đức, giữa thế kỷ thứ 19 vùng bắc Đức đã tạo được loại heo lông đen trắng có chấm đỏ Baldinger Tigerschwein. Năm 1926 vùng Angeln tiểu bang Schleswig Holstein lai giống loại heo Angler Sattelschwein, Việt Nam đồng bằng sông Cửu Long có loại Ba Xuyên thân, chân ngắn lông đen trắng nặng khoảng 100 kilo.Trung Quốc có loại heo đen Beijing Black. Các quốc gia khác tìm được các giống như: Bantu, Banza Pig, Arawpawa Pig, Auckland Pigs, Black Salaonian, British Landrace, British Lop, British Saddleback, Belarus Black Pied, Belgian Landrace, Berkshire Pig, Bindenschwein Sus scrofa Vittatus…
Hiện nay tại Ðài Loan, họ đã gây giống được ba con heo, phát ra ánh sáng màu xanh lá cây từ đầu đến đuôi. Các con heo phát ra ánh sáng này được tạo ra từ một phôi thai heo bình thường và được cấy thêm gene từ một loài động vật khác. Tại Nhật cũng công báo thành công gây giống heo từ trong ống nghiệm. Các loại heo rừng sống ở Á Châu, Âu Châu và Bắc Mỹ. Họ của heo danh từ khoa học là Suidae là một họ sinh học, được các nhà khoa học chia làm nhiều loại khác nhau.

* Heo trong văn học Heo là một loài vật có hình dáng tròn trịa mũm mỉm, béo tốt ủn ỉn và hiền từ, khác với loài thú dữ khác như rắn, sư tử, beo… hại người, hại vật.
Heo còn được gọi là lợn, ỉn, hợi, trư, thỉ và nhiều tên riêng (danh từ riêng đặt cho chúng, như lão Trư, heo Móng Cái, heo Tây Ninh, heo Mọi, heo Tu Lại, ông Hợi, heo Năm Móng, heo Ba Giò, heo Mép, chú Lợn Snowball, cô heo Squealer, vv…).
Trong chuỗi 12 con giáp, ba con vật cuối cùng (gà, chó, và heo) có mối liên hệ gần với con người hơn các con vật như chuột, trâu, cọp, v.v. Heo là một con vật mà chỉ nói đến tên chúng ta cũng có thể cảm thấy gần gũi; một con vật mà hình ảnh của nó đã đi vào thơ ca, hội họa dân gian và là biểu tượng văn hóa.
Trong tiếng Việt hằng ngày, heo cũng thường được nhắc đến, nào là "mập như heo", "ngu như heo", "lười như heo", "ăn như heo", "ngủ như heo", "sướng như heo", và "dơ như heo", vv... tiếng Việt còn có nhiều từ để gọi các loại heo khác nhau như: Heo nái (lợn cái nuôi để sản xuất lợn con); Lợn sề (lợn nái già); Heo nọc ( heo đực dùng để truyền giống); Lợn bột, heo sửa (lợn con đang bú mẹ); Lợn hạch (lợn đực đã thiến); Lợn ỷ (một giống lợn của Việt Nam, có mõm ngắn, lưng võng và bụng sệ với lớp da màu đen hay xám); Lợn lang (lợn lông đốm đen- trắng); Lợn mọi (một dạng lợn ỷ, rất chậm lớn, chủ yếu nuôi làm cảnh); Lợn lòi ( lợn rừng) ....
Người đời thường chê heo là lười, ngu, bẩn thỉu, lôi thôi lếch thếch, cái gì xấu đều ám chỉ con heo! Trong ngôn ngữ Đức có những câu chưởi như “diese Sau hat wieder alles voll gekleckert / con heo ấy đã bôi bẩn khắp nơi, hay diese verdammte Sau hat mich betrogen/ con heo ấy đã lưà tôi rồi! “to make a pig of oneself”.Ngược lại nói “có con heo/ Schweinegehabt/ that’s a bit of luck, có nghiã là may mắn..
Họ Trư bị Phật tổ phê: "Tính ương vẫn còn, sắc tình chưa hết". Rồi xét vì năng khiếu "ăn khoẻ, tính lười, dạ dày to lắm" nên phong cho họ Trư làm Tịnh Đàn Sứ giả. Xem ra, cái bản năng tham dục, cái chất Trư tiềm tàng trong mỗi con người chúng ta rất khó biến đổi.
Đối với người Việt Nam và Trung Quốc, heo gần gũi đến độ được nhân cách hóa qua nhân vật hư cấu nửa người nửa heo Trư Bát Giới trong truyện nổi tiếng “Tây Du Ký”.
Người Hoa cũng với tục lệ trong lễ cưới, có con heo quay đầy đủ đầu đuôi, sau đêm động phòng hoa chúc, nếu người con dâu không còn trinh trắng trước khi về nhà chồng, nhà trai cắt lỗ tai con heo quay đó trả lại cho nhà gái. Tục lệ đó, không biết ngày nay có còn tồn tại hay không?
Ở Việt Nam, thịt heo là một món không thể thiếu trong các ngày trọng đại như đám cưới, đám ma, lễ hội… Theo tập tục cổ truyền dân tộc, trong ngày cưới, đoàn tùy tùng của gia đình của chú rể đi đến nhà gái rước dâu phải được dẫn đầu bằng một con heo quay đỏ rực có hoa giấy cài hai bên tai trên một mâm đỏ. Con heo quay này sẽ được đưa lên cúng trên bàn thờ tổ tiên của nhà gái để tỏ sự kính trọng của nhà trai đối với gia đình nhà gái. Sau khi cúng bái xong, con heo quay được xẻ ra. Cái đầu (thủ) sẽ được đem đi biếu người được xem như quan trọng nhất trong làng hoặc trong họ nhà gái (có thể là ông Xã trưởng, hay ông cụ tiên chỉ của làng) và cái đuôi (vĩ) được đem đi biếu người quan trọng thứ nhì! (“Nhất Thủ Nhì Vĩ” theo quan niệm gọi là “xôi thịt” của làng nước ngày xưa!)
Hình ảnh heo trong thơ văn nhạc rất là hiếm hoi . Rồi kế đến khi loài người đóng phim nghèo, không có quần áo để mặc, thì giới đạo đức phản đối loại phim này phạm thuần phong mỹ tục và gọi đó là phim "con heo". Báo chí Tây phương đã báo động sự việc "ghiền phim con heo" đã trở thành một căn bệnh của thế kỷ 21. Mặc dù con heo chẳng có chút liên quan nhưng tên tuổi heo vẫn bị bôi lọ trong sự kiện này. Phim con heo, người ta thường liên tưởng đến các loại “phim cochon“ khiêu dâm, nhưng có loại phim con heo hoạt hoạ : Pig is pigs, Porky Pig, Petunia pig, Looney Tunes được nhiều người hâm mộ, Âm nhạc có nhiều nhạc phẩm như : Pigs on the Wing của Pink Floyd năm 1977, War Pigs của Black Sabbath năm 1970.
Trong thi ca bình dân, heo được nhắc đến qua câu hò tiếng hát, mà chúng ta đã nghe dưới ánh trăng thanh, bên lũy tre xanh con đường làng bé nhỏ. ..

- Em về thưa với mẹ cha
Bắt heo đi cưới, bắt gà đi cheo

- Đầu heo lớn hơn đầu mèo
Làng ăn không hết, làng treo đầu đình

- Ông xã đánh trống thình thình
Quan viên níu áo ra đình ăn heo

- Một vợ nằm giường lèo
Hai vợ nằm chèo queo
Ba vợ ra chuồng heo mà nằm

- Đang khi lửa cháy cơm sôi
Lợn kêu, con khóc chồng đòi tòm tem

- Người ta giàu thì đầu heo mâm thịt
Hai đưá mình nghèo thì cặp vịt đôi bông

-Nuôi heo thì phải vớt bèo
Lấy vợ thì phải nợp cheo cho làng

-Lựa được một con dâu sâu con mắt
Mua heo chọn nái, mua gái chọn dòng

-Nước chảy dưới đèo
Bà già lật đật mua heo cưới chồng
Cưới về chồng bỏ chồng dông
Bà già mới tiếc ba mươi đồng mua heo

-Còn duyên anh cưới ba heo
Hết duyên anh đánh ba hèo đuổi đi

-Con gà tục tác lá chanh
Con heo ủn ỉn mua cho đồng hành

Trong thiên tình sử Odysseus của Homer thủy thủ đoàn bị nữ thần Circe biến thành heo. Thời xa xưa, Hy Lạp dùng heo để tế nữ thần Demeter.
Tại Việt Nam nếu ai ở gần lò thịt, buổi sáng sớm nghe tiếng eng éc của heo bị chọc tiết, nhưng ở Đức các lò thịt dùng điện châm vào tai heo điện giật heo bất tỉnh bị chọc tiết… có chuyên viên khám gan và thịt trước khi đóng dấu cho bán ra chợ, không ai được phép tự giết heo bò ở nhà
Do Thái giáo và các quốc gia theo Hồi giáo kiêng ăn thịt heo, lý do ngày xưa chiến tranh ở các nước Á Rập, nhiều người chết, xác chết không được chôn cất bị heo ăn sinh bệnh dịch, người ăn thịt heo bị truyền bệnh không có thuốc chữa trị, nên Giáo chủ Mohamed kêu gọi đừng ăn thịt heo vì heo là con vật dơ bẩn…, từ đó trở thành thói quen. Dù ngày nay người ta nuôi heo ở các trại chăn nuôi, đầy đủ tiêu chuẩn, có thức ăn biến chế, nếu phát hiện các bệnh dịch như long móng lở mồm.. thì đàn heo đó bị đốt để tránh bệnh truyền nhiễm. Thiểu số người Thổ theo đạo Hồi, sống ở vùng ngoại ô Munich lén mua cừu hay bê làm thịt lậu, Họ ăn thịt phải giết con vật theo nghi thức Hồi giáo, họ phải tự chặt đầu con vật sống… ngược lại Phật Giáo thì cấm sát sanh

* Heo trong đời sống
Trong đời sống hàng ngày, con heo được xem là một biểu tượng cho sự tham ăn, tham của, lười biếng, xấu tính, đê tiện, dơ dáy, ăn và vơ vét tất cả mọi thứ dơ bẩn nhất… cái danh sách xấu xí này có thể viết dài vài trang giấy vẫn chưa đủ. Nếu chẳng may, một người bị một người khác gọi là “đồ con heo.” Đây có lẽ là một cách chửi, một cách sự sỉ nhục tột độ – có nghĩa là người bị chửi bị đồng hóa với các tính xấu, đê tiện mà con người đã gán ghép cho con heo như đã kể.
Có rất nhiều người không biết rằng lợn là một trong những con vật thông minh nhất trên trái đất, sau cá heo, khỉ, quạ và két. Thật vậy, con heo có một bộ óc khá to. Thí dụ như con lợn tìm cách tiểu tiện thật xa nơi nó ăn. Điều đó trái ngược với sự mang tiếng của nó, con heo là một trong những con vật sạch sẽ nhất. Con lợn thông minh hơn con chó hay con mèo.
Đời sống của heo cũng thông minh, dễ dạy, khứu giác rất nhạy bén. Ở Nga, người ta cũng tổ chức ”piglets seek Moscow Omlypic glory“ cho heo chạy đua, bơi trong những hồ nhỏ hay chơi banh, heo dùng mõm đẩy banh. Các loại heo choai choai được ưa thích từ các nơi : Mykola của Ukraine, Nelson của Nam Phi châu và kostik của Nga”.. Hiện nay ở Việt Nam, ngoài trường đua chó lớn ở Vũng Tàu, cũng có trường đua heo ở một vài nơi.
Tuy nhiên đối với nhiều dân tộc con lợn tượng trưng cho sự ham ăn và dơ bẩn (điều này là một sự lầm lẫn, vì nếu người nuôi heo biết giữ sạch sẽ thì con heo nuôi sẽ sống thật là sạch). Có điều cần nên biết là con heo không có những tuyến hạch để toát ra mồ hôi nên chúng cần phải lăn mình vô bùn lúc trời nóng để làm giảm bớt nhiệt độ quá cao của cơ thể
Heo là con vật có một mối liên hệ lâu đời nhất với con người, không chỉ người Á châu mà còn cả Âu châu. Đối với các dân tộc sống tại các đảo ngoài lục địa Đông Nam Á, ngoài “chức năng” cung cấp thực phẩm, heo còn là biểu tượng của sự giàu có.
Theo văn hóa Việt Nam hay Châu Á, heo là biểu trưng của tiền bạc, sự phồn thịnh, sung túc, tài lộc, nên nhiều nghệ nhân đã đúc tượng heo vàng, lịch ảnh heo treo tường, heo ống tiết kiệm làm giàu, tranh dân gian để thể hiện sự chúc tụng năm mới nhiều may mắn, con cháu đông vui, sanh sôi nảy nở, phúc lộc dồi dào phong phú. Heo cũng còn là biểu tượng của vật tế lễ cúng bái như sính lễ hôn nhân, đám giỗ, quà cưới cho cô dâu, tạ lễ sau khi thành công ở thương trường buôn bán, sanh con, cúng tế thần linh, lễ khai trương, v.v.
Ở các bán đảo Thái Bình Dương, loại heo không lông Kapia thường được dùng làm con vật để tế thần, vì người ta tin rằng heo có linh hồn, sẽ linh thiêng. Ở Âu châu thời cổ đại, heo là con vật được nữ thần Demeter (thần sinh sản trong thuyết Hy Lạp Cổ Đại) ưa thích. Bởi lẽ, heo là biểu tượng cho sự sinh sản con cái sung túc, nên phụ nữ hay mua heo mạ đồng vàng để trong nhà hay phòng riêng để cầu mắn con. Người thổ dân da đỏ ở Mỹ cũng xem heo là biểu tượng của sự thịnh vượng và may mắn. Ở Đức, tham dự vào buổi tiệc có thịt heo vào đêm Noel có ý nghĩa ngăn ngừa quỉ thần và đem lại thịnh vượng, tiền tài cho năm mới. Ở Mỹ, heo được làm biểu tượng của đội thể thao, như đại học Arkansas đặt tên cho đội thể thao là Sus Scrofa (Con Lợn Lòi)
Với trẻ con Việt nam, con heo đất còn là người bạn thân thiết. Thuở nhỏ bé tí, các bé nhóc đã được ba mẹ ông bà dạy cách tiết kiệm bằng cách bỏ vài đồng, vài cắc cent vào chú heo con nho nhỏ, màu vàng, màu bạc hay màu đất để cúng chùa, giúp người nghèo, làm từ thiện... Tích tiểu thành đại! Bài học “heo ống” nhỏ này sẽ giúp trẻ con hay ngay cả người lớn biết xài tiết kiệm, san sẻ bố thí, cúng dường làm phước.
* Thịt heo
Heo là một gia súc đặc biệt ăn tất cả mọi thứ từ sạch đến bẩn; mang trong cơ thể đủ các lọai ký sinh trùng, vi khuẩn, vi trùng và bệnh tật. Bản chất thịt heo chứa đựng nhiều độc tố, sán (sán lải, sán sơ mít…) và mầm mống bịnh truyền nhiễm. Mặc dù những vấn đề tai hại về y tế sức khỏe này cũng thấy ở nhiều động vật khác, nhưng đối với thịt heo vấn đề tại hại có lẽ đáng được lưu tâm hơn hết; bởi vì heo ăn đủ loại thức ăn: cám, rác rưởi, sâu bọ, côn trùng, rễ cây … Bệnh Cúm (Flu) là một trong các loại bệnh trầm trọng mà heo và người đều dễ mắc phải. Bệnh Cúm phát xuất và tiềm tàng trong phổi của heo (và người) vào mùa hè, rồi bộc phát mạnh mẽ trong các tháng lạnh của mùa đông. Ăn thịt heo, nhất là phổi heo “có rất nhiều trong dồi “xúc xích” (“sausages”) rất dễ bị mắc bệnh Cúm. Thịt heo chứa một số lượng “histamine” và “imidazone” rất cao. Các chất này gây ra các bịnh ngứa dị ứng; và là nguyên do gây ra sự tích tụ một số lượng “sulphur” rất cao ở các đầu gân (“tendon”), khớp sụn (“cartilage”)… Sự tích tụ “sulphur” này làm xưng (viêm) các gân và sụn gây ra bệnh phong thấp (“rheumatism” và “arthritis”) rất phiền toái và khó chữa trị cho con người! Ngoài ra ăn thịt heo còn dễ bị sạn mật (“gallstones”) và bịnh béo phì (“obesity”) bởi vì thịt heo có nhiều “cholesterol” và nhất là nhiều mỡ bão hòa (“saturated fat”). Thịt heo chứa nhiều giun, sán và trứng sán ở giữa các thớ thịt. Qua tài liệu khảo cứu về y tế của Liên Hiệp Quốc, người sống trong vùng “thích ăn thịt heo,” Á Châu chẳng hạn, tỉ lệ người có giun, sán lải rất cao! Loại giun, sán trong thịt heo rất nguy hiểm, có khả năng chui qua màng ruột và đi vào các bộ phận khác trong cơ thể và đến một giai đoạn nào đó sẽ sinh sản tràn lan! Giun sán cũng không thể hoàn toàn bị giết qua các thủ tục biến chế thịt heo như làm “Dăm Bông ("Ham" - thịt mông heo xông khói),” “dồi xúc xích” hoặc xấy, phơi khô, chà bông. Thịt heo còn có hàng tá các thứ bệnh, vi khuẩn khác tai hại cho sức khỏe con người.
Theo lịch sử ghi lại thì năm 1918 , dịch cúm Tây Ban Nha (Spanish Flu) đã giết hại hơn 20 triệu người trên khắp thế giới . Virus gây ra dịch cúm này có nguồn gốc từ bệnh cúm ở heo . Gần đây, năm 1998 , virus Nipah xuất phát từ heo đã làm trên 100 người thiệt mạng ở Mã Lai
. Tuy nhiên, từ xa xưa, thịt heo đã là một thực phẫm cho loài người . Ngoại trừ các dân tộc theo đạo Hồi hoặc đạo Do Thái không ăn thịt heo. Nói chung thì thịt heo là nguồn thực phẫm quý báu, bổ dưỡng và dễ tìm . Bên cạnh những lợi ích về mặt dinh dưỡng, ngày nay, các nhà khoa học đã chứng minh một số bộ phận của heo có thể được sử dụng để thay thế những bộ phận hư hỏng của con người . Đây là phương pháp dùng bộ phận của một chủng loại này để ghép vào chủng loại khác. Giới chuyên môn gọi phương pháp này là "ghép dị chủng" (xenotransplantation) .
Ở Việt Nam, trong tất cả các loại thịt thông dụng thì có lẽ thịt heo là được dùng nhiều nhất và có thể chế biến ra hàng trăm món khác nhau có thể dùng trong những yến tiệc sang trọng cho đến những bửa cơm bình thường. Và hầu hết những phần của cơ thể con heo : giò heo, da heo, lỗ tai heo, lòng heo ... cũng được chế biến thành các món ăn rất độc đáo. Đặc biệt trong các lễ lộc lớn như cưới hỏi, cúng đình ... thì không thể vắng mặt heo.
Thật vậy! Thịt heo là món ăn chính, là một nguồn chất đạm quan trọng cho mọi tầng lớp, mọi gia đình người Việt Nam. Thịt gà và thịt vịt thường không được dùng nhiều so với thịt heo vì giá cả thịt gà, thịt vịt mắc mỏ hơn thịt heo rất nhiều. Họa hoằn vào ngày lễ lộc hay ngày trọng đại lắm người ta mới dùng thêm thịt gà thịt vịt. Lý do vì gà vịt rất khó nuôi dưới khí hậu khắc nghiệt của Việt Nam; và lợi tức đem lại cho nông dân từ việc nuôi gà vịt lại quá ít so với việc nuôi heo và bán thịt heo!